2016 XVII. ESPARTINEN MARTXA

sábado, 7 de abril de 2012

Burgiko Kukulan agurra

Untitled from koldo on Vimeo.

1512ko erronkariarren aldeko aurreskua

Untitled from koldo on Vimeo.

Borroka baten kronika





Fue una de las fortalezas más importantes de la merindad de Sangüesa y referencia en la defensa del valle de Roncal.

La primera documentación data del año 1193 cuando se menciona al tenente Miguel de Lerat. En 1198 fue conquistado por los aragoneses y devuelto tras las treguas firmadas entre el rey navarro Sancho VII el Fuerte y Pedro II de Aragón.


En el año de la conquista de Navarra -1512- es tomado por los castellanos y recobrado meses después por el ejército navarro al mando del rey Juan de Albert siendo uno de los episodios decisivos en el intento de recuperación del reino.

Se mandó destruir en 1519 junto con el de Sangüesa por orden de Castilla.
Los roncaleses mostraron fidelidad a Navarra durante su historia soportando incluso el fusilamiento en masa por defender su valle. La frase labrada en el Monumento a los Fueros resume su homenaje: A los defensores de las libertades navarras.
KUKULA de Burgi 6 abril 2012
ERRONKARI BIZIRIK

Erronkari Bizirik Burgin




Zangozako Merindadearen gotorleku inportanteenetariko bat izan zen, baita Erronkari Ibarraren defentsaren erreferentzia ere.

Lehenengo aipamena 1193. urtekoa da, eta bertan Migel de Lerat tenente gisa agertzen da. 1198. urtean aragoiarrek konkistatu zuten, eta Nafarroako Antso VII Azkarraren eta Aragoiko Pedro IIaren artean sinatutako su-etenak eta gero, nafarren eskuetara itzuli zen. Nafarroaren konkistaren urtean, 1512an, gaztelarrek okupatu zuten, baina hilabete batzuk beranduago, Labriteko Juan erregearen agindupean, Nafarroako armadak berreskuratu zuen. Erresuma berreskuratzeko pasarte erabakigarrienetako bat izan zen hura.

1519.urtean, Gaztelak aginduta, suntsitua izan zen, Zangozako gazteluarekin batera.

Erronkariarrek, historian zehar, Nafarroarekiko fideltasuna erakutsi zuten, horregatik, eta ibarra defendatzeagatik, masa-fusilamenduak pairatu behar izan zituzten. Beraien omenez Foru Monumentuan zizelkatua dagoen esaldia: Nafar askatasunen defendatzaileei.


Burgiko KUKULAN, 2012ko Apirilaren 6an

Erronkari Bizirik

sábado, 31 de marzo de 2012

Burgiko gazteluaren Monolitoa

Burgiko Kukulan Gazteluaren Monolitoaren inauguraketa

La Comisión popular Nafarroa Bizirik 1512-2012 ekimeneko Erronkaribarko Herri batzordeak ekitaldi bat antolatu du apirilaren 6rako, ostirala, Burgin. Gonbidatuta zaudete!

Colocación del Monolito del Castillo de Burgi en la Kukula
La comisión del Valle de Roncal de la iniciativa Nafarroa Bizirik 1512-2012 ha organizado un acto festivo para el próximo 6 de abril, viernes, en Burgi. ¡Estáis invitad@s!

viernes, 30 de marzo de 2012

Gaztelua konkistatzeko 2.saiakera

1515ean berriro ere Burgiko gaztelua bereganatzen saiatu ziren Nafarroako erregearen aldekoak. Erronkariarrek 100 gizon armatu besterik ez zituzten bildu Petri Sanzen agindupean, besteak Italian zeudelako, eta saiakerak porrot egin zuen. 1516Ko udaberrian Erresuma konkistatzeko bigarren saiakera egin zen. Nafarroako Pedro mariskalaren agindupeko armadak Arrakogoiti bizkarra igaro zuen, baina Villalva koronelaren mugimendu trebeak eraso horren porrota ekarri zuen, mariskala atxilotuz. Naxerako dukeak, Nafarroako errege-ordeak, eskualdea bisitatu zuen defentsa guneak indartzeko asmoz, Burgiko gaztelua berritzea erabaki zuelarik, nahiz eta erronkariarrek gazteluaren suntsipena nahiago izan. Del Valle almiranteak 1875 libera nafar (300 dukatu) eskaini zizkion ikuskari gaztelarrari bertan behera utzi zezaten. Azkenik 1919an eraitsi zuten eta harriak elizaren berreraikitze lanetan erabili zituzten.

En 1515 hubo un nuevo intento para reconquistar el castillo de Burgi. Los roncaleses sólo pudieron reunir 100 hombres de armas bajo el mando de Petri Sanz porque el resto estaba en Italia y el intento de recuperación del castillo fracasó. En la primavera de 1516 se puso en marcha el segundo intento de reconquista del Reino. Un ejército comandado por el mariscal Pedro Navarro pasó por el collado de Arrakogoiti, pero una hábil maniobra del coronel Villalva hizo fracasar este nuevo ataque, apresando al mariscal. El duque de Nájera, virrey de Navarra, visitó la comarca para reforzar las posiciones defensivas e impedir posteriores levantamientos. Su decisión fue unicamente restaurar el castillo de Burgi, aunque lo que realmente deseaban los roncaleses era que se demoliese dicha fortificación El mismo almirante del Valle ofreció 1.875 libras navarras (300 ducados) al inspector castellano para que decretase su derrocamiento. Finalmente en 1919 fue demolido, y sus piedras se emplearon para la reconstrucción de la iglesia..

Burgiko Gazteluaren konkista 1512an

1512ko abuztuko azken astean Albako Dukeak Pirineoak zeharkatu eta Behenafarroa bereganatzeko armada prestatu zuen, bide batez Erronkariz ere jabetuz. Aldi berean Carlos Pomarren agindupeko armada aragoiarrak Burgiko gaztelua hartu zuen mendean. Gune estrategikoa zen, Erronkariko sarrera eta Biarnorako bide nagusia. Nafarrek erantzun zuten Otsagabian urriaren 18an La Palice generalaren eta Albreteko Juan III.aren agindupeko armadaz. Burgiko gaztelua inguratu zuten barruan 400 gaztelar zirelarik, bi egunez, eraso eta amore eman arte, borrokan Valdes kapitaina hil zelarik. Artileriarik gabe izan zen erasoa eta gogor eutsi zioten arren kapitaina hil zenean amore eman zuten. Gaztelua utzi ondoren, armarik gabe, Aragoira bidali zituzten itzulian eta gaztelua, kaltetu samar, berriro lehengo jaunari eman zioten, Ladron de Mauleoni, eta horrek errege katolikoaren aldeko erronkariarrak espetxeratu zituen. Hala ere, Nafarroako erregearen aldekoak Biarnora ihesi joan zirenean gaztelua utzi behar izan zuten. Agintari gaztelarrek gaztelua berritu zuten eta Siguesko jaunaren esku utzi zuten.

En la última semana de agosto, el duque de Alba preparó un ejército para atravesar los Pirineos por Erronkari con intencion de invadir la Baja Navarra,.Simultáneamente, tropas aragonesas al mando de Carlos de Pomar conquistaron el castillo de Burgi. Este era un enclave estratégico por ser la puerta de acceso al corredor roncalés, es decir, a una de las principales vías de acceso al Bearn. En Octubre del 1512 Los navarros reaccionaron y una columna al mando del rey Juan III y el general La Palice entró el 18 de octubre por Otxagi. Sitiaron el castillo de Burgi, defendido por 400 castellanos y tras dos días de sitio, logrando su rendición. En el asalto murió el jefe de la guarnición castellana, el capitán castellano Valdés. Tras entregar la fortaleza y desarmados fueron obligados a dirigirse a Aragón y el castillo, muy dañado, se entrego a su antiguo alcaide Ladrón de Mauleón que encarceló a los roncaleses afectos al Católico. Sin embargo, la retirada de los legitimistas—de los partidarios de los Reyes de Navarra--- al Bearne hizo que de nuevo el control del castillo pasase a manos de Castilla, siendo su nuevo alcaide el Señor de Sigüés